Thời gian gần đây, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện nhiều cơ sở sản xuất giá đỗ sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine (6-BAP) để kích thích quá trình nảy mầm và phát triển của giá đỗ. Đây là một chất điều hòa sinh trưởng thực vật, không nằm trong danh mục được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.
Theo kết quả điều tra tại tỉnh Lào Cai, hai cơ sở sản xuất đã sử dụng 6-BAP pha cùng nước vôi trong để ngâm ủ giá đỗ. Mục đích là giúp giá phát triển nhanh, thân mập, trắng đẹp, hạn chế mọc rễ và tăng sản lượng thu hoạch. Mỗi năm, lượng giá đỗ được các cơ sở này đưa ra thị trường lên đến hàng trăm tấn.
Trước đó không lâu, cơ quan chức năng tại Nghệ An cũng phát hiện bốn cơ sở sản xuất giá đỗ ở TP Vinh sử dụng dung dịch chứa 6-Benzylaminopurine, thường được gọi là “nước kẹo”, trong quá trình sản xuất. Tang vật thu giữ bao gồm hóa chất nguyên chất cùng nhiều lít dung dịch đã pha chế để phục vụ việc ngâm ủ giá đỗ.
6-Benzylaminopurine là chất gì?
6-Benzylaminopurine (6-BAP) thuộc nhóm chất điều hòa sinh trưởng thực vật, có tác dụng kích thích tế bào phân chia và thúc đẩy cây phát triển nhanh hơn. Trong nông nghiệp, chất này được ứng dụng cho một số loại cây trồng theo quy định.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, 6-BAP không được phép sử dụng trong thực phẩm. Việc đưa hóa chất này vào quá trình sản xuất giá đỗ nhằm mục đích làm tăng tính thẩm mỹ và năng suất có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng.
Nguy cơ đối với sức khỏe khi sử dụng giá đỗ có tồn dư 6-BAP
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, nếu cơ thể tiếp xúc với lượng tồn dư 6-BAP, đặc biệt trong thời gian dài, có thể gặp nhiều tác động bất lợi.
Ở mức độ cấp tính, hóa chất này có thể gây kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa, khiến người sử dụng xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn ói, đau bụng hoặc tiêu chảy. Những đối tượng như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh lý dạ dày thường nhạy cảm hơn với các tác động này.
Đối với việc phơi nhiễm kéo dài, các chuyên gia cho rằng vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá đầy đủ mức độ ảnh hưởng. Tuy nhiên, một số tài liệu khoa học cho thấy việc tiếp xúc thường xuyên với 6-BAP có thể làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi và làm tăng nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính, trong đó có ung thư nếu tích lũy lâu dài.
Việt Nam không cho phép sử dụng 6-BAP trong thực phẩm
Hiện nay, 6-Benzylaminopurine không nằm trong danh mục các chất được phép sử dụng để chế biến thực phẩm hoặc làm thuốc bảo vệ thực vật tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (US EPA) cũng từng cảnh báo chất này có thể gây kích ứng mắt, thực quản và hệ tiêu hóa nếu con người tiếp xúc trực tiếp.
Theo các chuyên gia hóa học, 6-BAP tồn tại ở dạng tinh thể rắn, không màu và gần như không thể nhận biết bằng mắt thường khi đã được pha vào nước. Do chất này không bay hơi ở nhiệt độ thông thường nên việc quan sát bằng cảm quan gần như không có hiệu quả.
Việc đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào hàm lượng hóa chất còn tồn dư trong giá đỗ cũng như lượng thực phẩm mà mỗi người tiêu thụ hằng ngày.
Cách nhận biết giá đỗ sạch và giá đỗ có dấu hiệu sử dụng hóa chất
Mặc dù không thể khẳng định tuyệt đối bằng mắt thường, người tiêu dùng vẫn có thể dựa vào một số đặc điểm để lựa chọn sản phẩm an toàn hơn.
Giá đỗ sạch thường có thân nhỏ, kích thước không đồng đều, rễ dài khoảng vài centimet với nhiều lông tơ. Lá mầm có màu xanh nhạt và đôi khi vẫn còn dính vỏ hạt đậu. Khi chế biến, giá giữ được độ giòn, có mùi thơm đặc trưng của đậu và khá nhanh héo hoặc hỏng nếu để ở nhiệt độ phòng.
Ngược lại, giá đỗ nghi ngờ sử dụng chất kích thích tăng trưởng thường có thân rất mập, trắng đều, ít cong, gần như không có rễ hoặc rễ rất ngắn. Phần thân mọng nước, khi cắt ngang có thể thấy nhiều nước bên trong. Sau khi nấu, giá thường mềm, ít mùi vị và có thể bảo quản lâu hơn bình thường.
Người tiêu dùng nên làm gì?
Để giảm nguy cơ tiếp xúc với hóa chất không mong muốn, người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn giá đỗ có nguồn gốc rõ ràng từ các cơ sở sản xuất uy tín hoặc tự làm giá đỗ tại nhà nếu có điều kiện.
Ngoài ra, nên quan sát kỹ hình dáng sản phẩm trước khi mua, tránh lựa chọn những mẻ giá có thân quá to, trắng bất thường và gần như không có rễ. Trước khi sử dụng, nên rửa nhiều lần dưới vòi nước sạch để loại bỏ bụi bẩn và các tạp chất bám bên ngoài.
Việc lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc minh bạch kết hợp với thói quen tiêu dùng an toàn sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình trước những nguy cơ từ việc sử dụng hóa chất không đúng quy định trong sản xuất thực phẩm.
